De Nazi's introduceerden in 1944 een spiksplinternieuw wapen. Een ballistische raket die na lancering niet meer gestopt kon worden. Dit wonderwapen, de Vergeltungswaffe nummer 2 werd door Joseph Goebbels, de minister van Propaganda de V2 gedoopt. De afvuurlocatie werd Den Haag.

In 1933 kwam de A1 gereed, gevolgd in 1934 door de A-2 en de A-3 in 1935. Aan het begin van de oorlog werd het budget sterk vergroot wat leidde tot de eerste testvlucht met een A-4  in oktober 1942. Joseph Goebbels noemde dit wonderwapen de V2, de Vergeltungswaffe nummer 2.
In 1933 kwam de A1 gereed, gevolgd in 1934 door de A-2 en de A-3 in 1935. Aan het begin van de oorlog werd het budget sterk vergroot wat leidde tot de eerste testvlucht met een A-4 in oktober 1942. Joseph Goebbels noemde dit wonderwapen de V2, de Vergeltungswaffe nummer 2.

V2

Na de eerste wereldoorlog

Na 1918 bepaalden de overwinnaars dat Duitsland slechts een klein leger mocht opbouwen. Het bezit van bijvoorbeeld zware artillerie was niet toegestaan. De Duitsers zochten daarom naar een alternatief.

De raket was een onbekend en nauwelijks gebruikt wapen en daarmee niet verboden. Al in de jaren 1920 startte Duitsland het onderzoek naar deze potentiële superwapens en vanaf 1929 ging het budget van Werner von Braun en Walter Dornberger, de raketgeleerden, sterk omhoog.

In 1933 was het ontwerp voor de Aggregate-1 (A1) raket klaar, gevolgd in 1934 door de A2 en de A3 in 1935. Rond 1940 verhuisden de raketbouwers naar het afgelegen dorpje Peenemünde aan de Oostzee. De A-4 en de A-5 werden gelijktijdig ontwikkeld en in 1941 waren er al 70 testvluchten met een A-5 gemaakt.

De eerste geslaagde proefvlucht van een Aggregate-4 was op 3 oktober 1942. En dit was het wapen dat onder de naam Vergeltungswaffen-2, oftewel V2 gebruikt zou gaan worden tegen Engeland en later Antwerpen.

Frankrijk

De V2's moesten vanuit West Frankrijk afgeschoten gaan worden. Hiervoor werden bij Watten en Wizernes aan de Franse kust zeer zware bunkers gebouwd. De Engelsen kwamen hier echter achter en gebruikten hun zwaarste bommen, de tallboys, om de bunkers te vernietigen.

De Duitsers reageerden op deze tegenslag door de afvuurlocatie van de V2 mobiel te maken.

De Meillerwagen diende om de V2 te vervoeren, maar werd ook als lanceerplatform gebruikt. Met het hulpstuk links van de raket werd het projectiel niet alleen stabiel gehouden, maar ook uitgelijnd en van brandstof voorzien. Tevens werden de gyroscopen afgesteld.
De Meillerwagen diende om de V2 te vervoeren, maar werd ook als lanceerplatform gebruikt. Met het hulpstuk links van de raket werd het projectiel niet alleen stabiel gehouden, maar ook uitgelijnd en van brandstof voorzien. Tevens werden de gyroscopen afgesteld.
Technisch

De V2 was 14 meter lang, 1,7 meter breed en kon een explosieve lading van 980 kilo meenemen. De raket werd vervoerd op een Meillerwagen en voor de lancering verticaal op een mobiele starttafel geplaatst.

De raket woog bij de start 12.900 kilo waaronder 8950 kilo aan vloeibare brandstof en zuurstof.

De vliegende bom ging eerst loodrecht omhoog en daarna verder onder een hoek van 45-47 graden. Al in de eerste minuut kreeg de raket een snelheid van bijna 5800 km per uur, dat is vijfmaal de snelheid van het geluid.

Na 45 seconden werd de brandstofkraan dichtgedraaid en op 80-100 kilometer hoogte, op het culminatiepunt, begon de vrije val naar beneden. Het eindpunt van de parabolische baan was Londen of Antwerpen. De afwijking tussen het doel en het werkelijke inslagpunt was echter 7–17 km. Niet zo heel erg nauwkeurig en het wapen kon daarom alleen als terreurwapen worden ingezet. Als militair instrument had het eigenlijk geen waarde.

Dit monument in de Indigostraat herdenkt de 24 inwoners die omkwamen toen op 1 januari 1945 een V2 neerstortte. De foto's tonen de vernielde panden.
Dit monument in de Indigostraat herdenkt de 24 inwoners die omkwamen toen op 1 januari 1945 een V2 neerstortte. De foto's tonen de vernielde panden.
De V2 kon dus zeer mobiel ingezet worden en had voor de lancering eigenlijk alleen een stevige ondergrond nodig.

De raket, het besturingssysteem, de explosieve lading en de voortstuwingsbrandstof moesten echter vanuit Duitsland per trein aangevoerd worden. Daarom moest de lanceerplaats niet alleen bij de kust liggen, maar ook een treinstation, wegen, bedrijventerreinen, een hoog controlepunt en zichtdekking hebben.

Den Haag

In juli en augustus 1943 werd Den Haag bezocht door Duitse landmeters, onderdeel van de Vermessungsbatterie, die driehoeksmetingen (triangulatie) uitvoerden.

Een V2 wordt gereed gemaakt voor lancering. De raket werd zwart-wit geverfd om zo beter het gedrag van de raket na de lancering te kunnen bestuderen.
Een V2 wordt gereed gemaakt voor lancering. De raket werd zwart-wit geverfd om zo beter het gedrag van de raket na de lancering te kunnen bestuderen.
Op deze manier werden de startlocaties berekend. Even later arriveerde het Erkundungsstab, die moest vaststellen waar de bodem voor het afvuren van de zware raket geschikt was. Op tal van punten in het terrein werden 'paddenstoelen' in de grond geslagen om zo de aangewezen plekken te kunnen terugvinden.

De V2's werden vuurklaar gemaakt door een groep Duitse technici die deel uit maakten van de Technische Divisie die onder bevel stond van
SS-Gruppenführer en luitenant-generaal der Waffen-SS Dr. Ir.  Hans Kammler.

Seyss-Inquart

Arthur Seyss-Inquart was de Rijkscommissaris, de topbestuurder van Nederland, en hij woonde op Clingendael. Hij wilde geen V2 lanceringen vanuit, bijna, zijn achtertuin. Te meer omdat hij wist dat de Engelsen zouden proberen de lanceerlocaties te vernietigen. Het V2-programma had echter top prioriteit en Seyss-Inquart kon er niets aan veranderen.

De raketbrandstof en de explosieven werden met vrachtwagens naar de V2-lanceerplaats vervoerd.
De raketbrandstof en de explosieven werden met vrachtwagens naar de V2-lanceerplaats vervoerd.
De brandstoffen arriveerden uit Duitsland op het station Staatsspoor en werden daar onder de overkapping in tankwagens gepompt. De kleine auto's met de ijsvorming op de tanks, snelden maandenlang door de Haagse straten.

Vlak voor de lancering arriveerden de verschillende tankauto's bij de lanceerplaats. Achtereenvolgens werden de alcohol, de vloeibare zuurstof, de waterstof peroxide en het calciumpermanganaat (calciumpermanganaat is een katalysator bij raketbrandstof) in de afzonderlijke tanks van het projectiel gepompt. Dit duurde ongeveer 12 minuten.

Na het pompen moest de V2 direct worden gelanceerd omdat iedere minuut twee kilo vloeibare zuurstof verdampte. Verder was deze vloeistof zeer koud, -183 graden, waardoor delen van de raket dreigden te bevriezen. Er werd elektrisch bijgewarmd, maar toch was haast geboden.

De V2 klom naar een hoogte van 80 kilometer om daarna met 2900 kilometer per uur naar het doel, Londen, te vallen. De totale overtocht duurde minder dan 4 minuten.
De V2 klom naar een hoogte van 80 kilometer om daarna met 2900 kilometer per uur naar het doel, Londen, te vallen. De totale overtocht duurde minder dan 4 minuten.

In september 1944 werd vanaf de kruising Konijnenlaan, Koekoekslaan en Lijsterlaan in Wassenaar de eerste V2 gelanceerd. De foto is van april 2020.
In september 1944 werd vanaf de kruising Konijnenlaan, Koekoekslaan en Lijsterlaan in Wassenaar de eerste V2 gelanceerd. De foto is van april 2020.
Lanceerplaatsen

Van start tot finish kostte het 90 minuten om de raket te lanceren.

Een deel van Wassenaar werd kort van te voren ontruimd en op 8 september 1944 om kwart over zeven 's avonds was het zo ver. Vanaf de kruising Koekoekslaan, Lijsterlaan en Konijnenlaan werd de eerste ballistische raket op Londen  afgevuurd.

In de navolgende periode werd vanaf ongeveer twintig locaties het nieuwe V-wapen gelanceerd. 

  • Landgoed Duindigt - Dit was van 13 september 1944 tot half maart 1945 de favoriete lanceerplaats van de Duitsers
  • Landgoed Ockenburg
    • Madestein
    • Ockenrode
    • Monsterseweg
  • Oude Scheveningseweg - Begin november 1944 tot en met maart 1945
    • Kerkhoflaan
    • De Bataaf
  • Psychiatrisch Ziekenhuis Bloemendaal - 3 oktober 1944 t/m maart 1944
  • Van Stolkpark - November 1944 tot en met maart 1945
    • Op 8 september 1944 ontplofte de eerste vanuit Den Haag gelanceerde V2 in Londen. Aan de Staveley Road werden 3 Engelsen gedood en 13 huizen vernietigd.
      Op 8 september 1944 ontplofte de eerste vanuit Den Haag gelanceerde V2 in Londen. Aan de Staveley Road werden 3 Engelsen gedood en 13 huizen vernietigd.
      Kerkhoflaan
    • Van Stolkweg
    • P.S. gebrandyweg
    • Belvédèreweg
    • Kanaalweg
  • Westbroekpark - November 1944 tot en met maart 1945
  • Zorgvliet - 1 november 1944 tot en met maart 1945
    • Jacob Catslaan
    • Johan de Wittlaan
  • Statenkwartier  - 1 november 1944 t/m maart 1945
    • Stadhouderslaan bij het gemeentemuseum
    • Statenplein
    • Willem de Zwijgerlaan
    • Frederik Hendrikplein
  • De vanaf de kruising van de Willem de Zwijgerlaan en het Statenplein afgevuurde V2 landde een paar seconden later  in de Willem de Zwijgerlaan. Dit is het stuk tussen de Antonie Duyckstraat en de Van Den Eyndestraat.
    De vanaf de kruising van de Willem de Zwijgerlaan en het Statenplein afgevuurde V2 landde een paar seconden later in de Willem de Zwijgerlaan. Dit is het stuk tussen de Antonie Duyckstraat en de Van Den Eyndestraat.
    Haagse Bos  - half maart 1945
    • omgeving van Château Bleu / Roomhuis aan de Leidsestraatweg
    • achter het Ministerie van Economische Zaken aan de Bezuidenhoutseweg
  • Rijswijkse bos - 23 tot en met 27 oktober 1944

Op 26 november 1944 vierden de Duitsers de lancering van de duizendste raket. Ze recapituleerden over de voorgaande periode:

  1. Antwerpen 554 raketten
  2. Londen 254 stuks
  3. Norwich 43
  4. Luik 27
  5. Lille 25
  6. Rest 97

 Op 27 maart 1944 werden om 3:01, 4:05 en 7:18 uur de drie laatste V2's naar Engeland gelanceerd. Het laatste projectiel dat Engels grondgebied zou bereiken, kwam terecht op het dorp Orpington, in het graafschap Kent

Bewoners uit de wijk Marlot en uit Wassenaar lopen hier over de Bezuidenhoutseweg. Ze moesten hun huis verlaten omdat vanaf september 1944 vanuit hun wijk V2´s werden gelanceerd.
Bewoners uit de wijk Marlot en uit Wassenaar lopen hier over de Bezuidenhoutseweg. Ze moesten hun huis verlaten omdat vanaf september 1944 vanuit hun wijk V2´s werden gelanceerd.

Engelse bombardementen

Toen de Engelsen er achter kwamen waar de V2's vandaan kwamen, en dat was binnen 24 uur, waren de rapen gaar. De Duitsers hadden in Den Haag nog nauwelijks luchtdoelgeschut geïnstalleerd en al op 14 september 1944 om 13.30 uur werd de Raaphorst (Wassenaar) gebombardeerd. En drie dagen later nogmaals door het Fighter Command met drie groepen met ieder zes bommenwerpers.

De R.A.F. bleef tot eind maart 1945 actief in de Haagse regio. De sirenes loeiden in die periode bijna onophoudelijk, tot wel twaalf maal per dag.

De Duitsers gebruikten hoge flatgebouwen als commandopost om te kunnen controleren hoe de raket zich in de lucht gedroeg. Zoals in een flatgebouw in Marlot, het gebouw van de Bataafse Import Mij. aan de Wassenaarseweg 80 en een flat aan het Jozef Israelsplein 9-34.

Al in de eerste minuut kreeg de V2  een snelheid van bijna 5800 km per uur
Al in de eerste minuut kreeg de V2 een snelheid van bijna 5800 km per uur
De V2's werden gebruiksklaar gemaakt in diverse grote garages. Zoals de HTM-remise in Scheveningen, de HTM-garage aan de Viaductweg, De Filmstad op Oosterbeek, of de WSM-garage in Loosduinen.

Al deze gebouwen werden daarmee een doelwit van de Engelse bommenwerpers.

De Engelsen realiseerden zich dat de V2's werden gelanceerd vanuit een dichtbevolkte omgeving. Ze probeerden de doelwitten uit te schakelen door middel van precisie (pinpoint) bombardementen, maar de jachtvliegtuigen en jachtbommenwerpers van de Royal Airforce (R.A.F.) raakten toch vaak de omliggende bebouwing. Bij deze luchtaanvallen vielen honderden Haagse doden.

Hieronder een samenvatting van de door Engelse bommen getroffen straten en wijken.

Van september 1944 tot februari 1945 

  • Marlot - twee gewonden
  • Petuniaplein - een dode
  • Loosduinen - een dode en een gewonde
  • Cornelis Houtmanstraat - een dode
  • Stuyvesantstraat - onbekend
  • Benoordenhoutseweg - geen slachtoffers
  • Hart Nibbrigkade - geen slachtoffers
  • Station Staatsspoor
  • Rijnstraat - tien doden en zes gewonden
  • Zwarte weg - zes doden en zestien gewonden
  • Stationsweg Loosduinen
  • Buremeester Hovylaan
  • Quarlesstraat - onbekend
  • Viandenstraat - onbekend
  • Houtweg zes doden en dertien gewonden
  • Van der Gaagstraat - drie doden en vier gewonden
  • Burgemeester Francoisplein
  • Goudriaankade - zeven doden en zesentwintig gewonden
  • Swammerdamstraat - drie doden en vier gewonden
  • Schlegelstraat - drie doden en drieëndertig gewonden
  • Haagse Bos
  • Bezuidenhoutseweg - een dode
  • Bezuidenhoutseweg - tien doden en zevenendertig gewonden
  • Lange Voorhout - vier doden en vijf gewonden
  • Bezuidenhout - twintig doden en zevenendertig gewonden
  • Weissenbruchstraat - twee doden
  • Koekamp- enkele dode herten
  • Bezuidenhoutseweg - geen slachtoffers
  • Bezuidenhoutseweg - vier gewonden
  • Bezuidenhout - dertien doden en zesentwintig gewonden
  • Spuistraat - zevenentwintig doden en vierenvijftig gewonden
  • Omgeving Spuistraat - vier doden en elf gewonden
  • Binnenhof - twee gewonden
  • Boslaan - vier doden en vijf gewonden
  • Van Drenkwaertstraat - een gewonde
  • Roelofsstraat - een gewonde
  • Willem Witsenplein - geen slachtoffers
  • Van Alkemadelaan - geen slachtoffers
  • De Ruijterstraat - vijf gewonden
  • Louise Henriëttestraat - onbekend 

Het bombardement op het Bezuidenhout en het Korte Voorhout (kvh) ingetekend op een kaart uit 1932.
Het bombardement op het Bezuidenhout en het Korte Voorhout (kvh) ingetekend op een kaart uit 1932.
Ondanks al deze bombardementen bleven de V2's op Londen vallen, met duizenden slachtoffers als gevolg. De Second Tactical Air Force van de R.A.F., met daarin ook Nederlandse vliegers, besloot daarom van tactiek te veranderen.

Op zaterdag 3 maart 1945 werd een oppervlaktebombardement met 67 ton brisant uitgevoerd dat ten doel had alles binnen een nauwkeurig bepaalde ruimte te vernielen. De in de woorden van Winston Churchill bijzonder slecht uitgevoerde aanval, waarbij alle bommen ver buiten het doelgebied terecht kwamen, zaaide dood en verderf in het Bezuidenhout en op het Korte Voorhout.

Er vielen 550 doden. Meer dan 4700 woningen en andere gebouwen waren verwoest of beschadigd en 12.000 mensen waren dakloos geworden.

Na dit fiasco voerde de Engelse luchtmacht weer kleinschalige bombardementen uit.

  • Van Hoytemastraat - een dode en een gewonde
  • Johannes Bildersstraat - geen slachtoffer
  • Benoordenhoutseweg - geen slachtoffer
  • Van HoytemastraatWassenaarseweg - geen slachtoffer
  • Wijngaardenstraat - een dode en gewonde
  • Dreibholtzstraat - geen slachtoffer
  • Floris Grijpstraat - geen slachtoffer
  • Harstenhoekplein en Gevers Deynootstraat - negen doden en zes gewonden
  • Palace Hotel - geen slachtoffer
  • Hotel d'Orange / Oranje hotel - geen slachtoffer
  • Wassenaarseweg - geen slachtoffer
  • Station Scheveningen Kurhaus - geen slachtoffer
  • Gentsestraat - geen slachtoffers

Op 27 maart 1945 concludeerden de Duitsers dat de verbindingen met het thuisland dreigden te worden afgesneden. De rakettroepen en de zestig complete V2's werden daarop naar Duitsland teruggetrokken. De Engelse bombardementen stopten drie dagen later.

De Indigostraat werd, na een V2-inslag, vanaf de Rabarberstraat tot aan de Kamperfoeliestraat herbouwd. Zie het kleurverschil tussen de oudbouw links en de nieuwbouw (vanaf huisnummer 54) uit 1948 aan de rechterkant.
De Indigostraat werd, na een V2-inslag, vanaf de Rabarberstraat tot aan de Kamperfoeliestraat herbouwd. Zie het kleurverschil tussen de oudbouw links en de nieuwbouw (vanaf huisnummer 54) uit 1948 aan de rechterkant.

Ongelukken

De raket was uitgerust met een kwetsbare gyroscoop (richtingsinstrument) dat bij het transport van Duitsland naar Den Haag vaak ontregeld was.

De V2 ging daarom eerst naar de HTM-remise in Scheveningen, de HTM-garage aan de Viaductweg, De Filmstad op Oosterbeek, of de WSM-garage in Loosduinen om daar afgesteld te worden. Daarna werd het projectiel op de Meillerwagen gelegd en volgde het transport naar de lanceerplek.

Op het moment dat de V2 gelanceerd werd, was de raket zeer instabiel. De Duitsers probeerden daarom altijd een lanceerplaats te vinden welke door hoog geboomte omzoomd was. De raket was dan beschermd tegen windstoten, maar ook tegen nieuwsgierige blikken.

Op 23 maart 1945 vielen brokstukken van een V2 neer op dit stuk van de Westduinweg (tegenover Lindoduin). De panden werden in 1951 herbouwd. Het gebouw met de blauwe accenten stamt uit 1983.
Op 23 maart 1945 vielen brokstukken van een V2 neer op dit stuk van de Westduinweg (tegenover Lindoduin). De panden werden in 1951 herbouwd. Het gebouw met de blauwe accenten stamt uit 1983.
Ondanks deze voorzorgsmaatregelen ging de lancering af en toe niet goed. Een enkele keer ontplofte de raket al tijdens de lancering, maar vaker kwam het projectiel in de omgeving terecht. En als dit in de bebouwde omgeving was, richtte de raket in een straal van 180 meter zware schade aan.

Van de 1039 lanceerpogingen uit de Haagse regio mislukten er 87. Elf keer stortte een raket neer op bewoond gebied.

De V2 was een geheim project en het was daarom verboden om onderdelen van neergekomen raketten mee te nemen. Vanaf half december 1944 verspreiden de Duitsers overal in de stad gele papieren waarop stond dat „Personen, die tegen deze voorschriften handelen, worden terstond gefusilleerd".
Niet iedereen kon echter zijn nieuwsgierigheid bedwingen. De radiopionier ingenieur Hanso Idzerda wilde bijvoorbeeld weten hoe de mooie techniek van de V2 werkte en probeerde brokstukken mee naar huis te nemen. Hij werd betrapt en doodgeschoten.

Grote en kleine rampen

  • Vanaf november 1944 tot 27 maart 1945 werden vanuit de omgeving van het Gemeentemuseum V2's gelanceerd. Op 16 december 1944 ontplofte een V2 vlakbij het Gemeentemuseum.
    Vanaf november 1944 tot 27 maart 1945 werden vanuit de omgeving van het Gemeentemuseum V2's gelanceerd. Op 16 december 1944 ontplofte een V2 vlakbij het Gemeentemuseum.
    Op 23 oktober 1944 stortte een V2 neer in het duinterrein ten noordwesten van de Van Voorschotenlaan. Veertien gewonden.
  • Op 27 oktober 1944 om 14.00 uur ontplofte de raket vlak na de lancering vanaf de Beukenhorst in Wassenaar op negentig meter hoogte. Twaalf Duitsers van het Sonderkommando vonden hierbij de dood en een groot deel van het materieel werd beschadigd.
  • Twee uur later werd een raket gelanceerd vanaf de Beukenlaan, bij de Naald, in het Rijswijkse Bos. De V2 stortte een paar seconden later op het aan de Van Vredenburchweg gelegen Ora et Labora. Het Huis van Kruisvaarders van St. Jan, een katholiek jongensinstituut. Zeven jongens, vijf broeders en twee arbeiders werden gedood.
    Dit was de laatste lancering vanaf deze locatie. Niet vanwege de burgerslachtoffers, maar omdat De Duitsers zich realiseerden dat verderop op het landgoed Overvoorde munitie opgeslagen lag. Het risico was te groot.
  • Op 2 november 1944 om middernacht ontplofte een raket in het Scheveningse Bos, bij de Waterpartij. Er vielen geen gewonden.
  • Op 8 december 1944 sloeg na een mislukte lancering  een V2 in op de Willem de Zwijgerlaan 7. Deze foto werd in oktober 1945 gemaakt.
    Op 8 december 1944 sloeg na een mislukte lancering een V2 in op de Willem de Zwijgerlaan 7. Deze foto werd in oktober 1945 gemaakt.
    Op 10 november 1944 ging de lancering fout aan de Nieuwe Duinweg. Hier ontplofte om 6:30 uur een V2 op de lanceerlocatie. De slachtoffers waren Duitse technici en soldaten.
  • Op zaterdag 9 december 1944 stortte om 14:00 uur een raket op de Nieuwe Tijdflats aan de Koningin Wilhelminalaan en de Van Barbansonstraat in Voorburg. Hier was een dode te betreuren.
  • Op 16 december 1944 ontplofte een V2 vlakbij het Gemeentemuseum. Het gebouw raakte zwaar beschadigd en doordat de glasplaten op het dak braken had de regen in de navolgende periode vrij spel. Er waren echter geen burgerslachtoffers.
  • Op 31 december 1944 viel een V2 op de Willem de Zwijgerlaan bij de Jacob Hopstraat. Omdat de Willem de Zwijgerlaan als Sperrgebiet ontruimd was, vielen er geen Nederlandse slachtoffers.
  • op 31 december 1944 kwam er nog een V2 neer, afgeschoten vanaf Duindigt. De raket viel na een vlucht van 2.500 meter kort voor de jaarwisseling, om 23.55 uur, op de hoek van de Van Voorschotenlaan en de Van der Burchlaan.
  • De V2 die op 1 januari 1945 op de Indigostraat, de Rabarberstraat en de Heesterstraat neerstortte, kostte 24 mensen het leven.
    De V2 die op 1 januari 1945 op de Indigostraat, de Rabarberstraat en de Heesterstraat neerstortte, kostte 24 mensen het leven.
    Op 1 januari 1945, nieuwjaarsdag, werd om 17:17 uur een raket vanaf Ockenburgh gelanceerd. Het projectiel bewoog zigzag 'als een dronken man' en boorde zich 3600 meter verderop in een blok huizen aan de Indigostraat, hoek Kamperfoeliestraat. 24 mensen, onder wie verscheidene voorbijgangers, werden gedood. Kort na de oorlog plaatste de firma Keuzekamp een gedenksteen als herinnering aan de ramp. Later is het monument verplaatst naar de Indigo-straat.
  • Op 25 januari 1945 om 8:17 uur explodeerde een op Duindigt afgevuurde V2 op de hoek Riouwstraat—Bonistraat. Uit de ruïnes werden tien doden en vijfendertig gewonden geborgen. Vijf huizen werden geheel vernield, veertig woningen in de omtrek moesten worden ontruimd.
  • Op 8 februari 1945 om 8:50 uur werd de Willem de Zwijgerlaan nogmaals getroffen, ditmaal tussen de Antonie Duyckstraat en de Van den Eyndestraat. Geen slachtoffers.
  • Op 3 maart 1945 wilden de Engelsen  de V2-installatie in het Haagse Bos treffen. Door een vergissing werd het Bezuidenhout  gebombardeerd. Dit is de Mariastraat.
    Op 3 maart 1945 wilden de Engelsen de V2-installatie in het Haagse Bos treffen. Door een vergissing werd het Bezuidenhout gebombardeerd. Dit is de Mariastraat.
    Op 3 maart 1945 bombardeerden de Engelsen per abuis het Bezuidenhout. De brandweer was op de Schenkweg, Vlietstraat aan het blussen toen om 2.20 uur een mislukte V2 neerstortte. Zes of acht doden en negen zwaargewonden.
  • Op 12 maart 1945 ontplofte boven Duindorp een vanaf het Frederik Hendrikplein gelanceerde V2. De wrakstukken vielen onder andere in de Flakkeesestraat. Er vielen in dit Sperrgebiet geen slachtoffers.
  • Op 23 maart 1945 om rond 9 uur werd een V2 afgevuurd vanuit het Statenkwartier. Een paar minuten later ontplofte de bom boven de stad en kwamen de brokstukken neer op de Westduinweg, bij de politiepost in de Duinstraat (bij het huidige Lindoduin). Zes personen kwamen om het leven, waaronder vier Hagenaars die een schuilplaats hadden gezocht in een schuilkelder bij tramlijn 11.
  • Op 26 maart 1945 stortte de laatste V2 neer, in het Haagse Bos. Geen slachtoffers.

 

Op 25 januari 1945 kwam een V2 aan de achterkant van de Riouwstraat neer (op de hoek met de Borneostraat). Hierbij vielen tien doden en 41 gewonden,  werden 6 huizen verwoest en 40 zwaar beschadigd.
Op 25 januari 1945 kwam een V2 aan de achterkant van de Riouwstraat neer (op de hoek met de Borneostraat). Hierbij vielen tien doden en 41 gewonden, werden 6 huizen verwoest en 40 zwaar beschadigd.

In de periode september 1944 tot en met maart 1945 vielen ongeveer vijftig Haagse V2-slachtoffers. Er werden 82 huizen verwoest en 560 zwaar beschadigd.

Londen

De Duitsers vuurden vanaf 8 september 1944 ongeveer 1300 V2's op Londen af. Hiervan viel 86% (1115 stuks) op Engels grondgebied en 518 projectielen bereikten Londen. Van de 1300 gelanceerde raketten werd 80% (1039) vanuit Den Haag gelanceerd. De rest kwam vanaf Hoek van Holland. In diezelfde periode bereikten ook nog eens 2419 V1's Londen. 

Lanceringen vanuit Den Haag
Maand en jaaraantal lanceringenmislukt
September 1944 24 2
Oktober 1944 83 5
November 1944 143 15
December 1944 113 17
Januari 1945 229 15
Februari 1945 230 14
Maart 1945 217 19

De Flakkeesestraat werd op 12 maart 1945 getroffen door een falende V2-raket. Het gebied lag in het Sperrgebiet en was daarom ontruimd.  32 gebouwen raakten zwaar beschadigd. In de verte is het Duitse radarstation bij de Kwartellaan zichtbaar.
De Flakkeesestraat werd op 12 maart 1945 getroffen door een falende V2-raket. Het gebied lag in het Sperrgebiet en was daarom ontruimd. 32 gebouwen raakten zwaar beschadigd. In de verte is het Duitse radarstation bij de Kwartellaan zichtbaar.
De Britse overzichten maken melding van 2724 doden en 6467 zwaar gewonden.

Einde

De afzonderlijke V2's kosten in eerste instantie 100.000 Reichsmark, maar na inzet van duizenden dwangarbeiders daalde de productiekosten van een V2 naar 28.000 Reichsmark.

Het totale budget voor het programma, inclusief de vele jaren van ontwikkeling, werd geschat op twee miljard Reichsmark. Een deel van dit bedrag zat in een programma dat er op gericht was om uiteindelijk intercontinentale raketten te bouwen om zo Amerika te bereiken. 

Achteraf gezien had Duitsland beter 20.000 Tigertanks of 800 Type VII-onderzeeboten kunnen laten bouwen. 

Er stierven als gevolg van de V2's 2724 Engelse burgers en 6467 mensen raakten gewond.

Wernher von Braun was in de jaren 1950 een Amerikaanse beroemdheid geworden die zelfs op de cover van het beroemde Amerikaanse tijdschrift Life verscheen.
Wernher von Braun was in de jaren 1950 een Amerikaanse beroemdheid geworden die zelfs op de cover van het beroemde Amerikaanse tijdschrift Life verscheen.
In Duitsland werden ongeveer tien miljoen mensen tot arbeid voor het Derde Rijk gedwongen. Een deel hiervan werkte als dwangarbeider aan de bouw van de V2 raketten. Een derde van deze ongeveer 60.000 ingezette arbeiders overleefde het niet.

Na de oorlog

Wernher von Braun

Zowel Rusland, Engeland als de Verenigde Staten realiseerden zich al tijdens de oorlog dat de V2-technologie belangrijk was. Zo belangrijk dat alle partijen er alles voor over hadden om de techniek te bemachtigen.

De meeste rakettechnologie bevond zich in het Russische deel van Duitsland. De geleerden ontsnapten met hun blauwdrukken naar het Amerikaanse zone, maar een groot aantal raketten en raketonderdelen viel in Russische handen.

127 raketgeleerden werd hun bijdrage aan de oorlog vergeven. Zij werden tijdens Operation Paperclip in het geheim het land uit gesmokkeld en naar de Verenigde Staten vervoerd. Daar konden ze in alle vrijheid aan de ontwikkeling van nieuwe raketten werken.

In juli 1960 werd de hoofdontwerper, Wernher von Braun, gepromoveerd tot eerste directeur van het Marshall Space Flight Center.

De  Amerikaanse held Wernher von Braun  ontmoette andere beroemdheden zoals Walt Disney.
De Amerikaanse held Wernher von Braun ontmoette andere beroemdheden zoals Walt Disney.
Hier werkten duizenden mensen, maar de volledige, op een na, zestienkoppige technische leiding bestond uit gevluchte Duitsers. Zij moesten de perfecte ruimteraket ontwerpen, de Saturnus V, de raket die uiteindelijk naar de Maan zou gaan.
De laatste Duitse raketgeleerde, Oscar Holderer, overleed in 2015.

Herdenking

Dat de ontwikkeling van de V2 in Duitsland als een klein vergrijp werd gezien, bleek in 1992. Toen was het vijftig jaar geleden dat op 3 oktober 1942 de eerste V2 werd gelanceerd vanaf de testlocatie in Peenemünde. Duitsland wilde dit technische hoogstandje niet zo maar laten passeren en bedacht een herdenkingsfeest. Tot grote woede van Engeland. De schoonzoon van Winston Churchill noemde het initiatief onbeschaafd. Het feest werd uiteindelijk afgelast.

De nasleep 

De Nederlandse zender vanuit Londen, Radio Oranje, zond op 5 en 6 maart 1945 een programma uit over het bombardement op het Bezuidenhout. Hierin werd uitgelegd dat de Britse regering haar verontschuldigingen aan de Nederlandse regering had aangeboden. De schade zou vergoed worden en de schuldigen bestraft.

Na de oorlog schoof de Engelse regering alle verantwoording van zich af. Het verhaal was nu dat de aanval op het Bezuidenhout was ingezet op basis van gegevens van een groep Haagse verzetsstrijders. En de wind had roet in het eten had gegooid.

Pas in 1984 werd duidelijk dat een Engelse inlichtingenofficier het doel verkeerd berekend had. Hij werd na de oorlog berispt door de krijgsraad.

Op 4 maart 1995, tijdens een herdenking, boden de Engelsen Den Haag het Cross of nails aan, een betuiging van spijt aan plaatsen die de Britten bombardeerden. Het Duitse Dresden ontving overigens al eerder dit Cross of Nails.

 

Het bombardement op het Bezuidenhout van 1945 ingetekend op een kaart uit 2019. De rood gekleurde gebieden geven de getroffen straten weer.
Het bombardement op het Bezuidenhout van 1945 ingetekend op een kaart uit 2019. De rood gekleurde gebieden geven de getroffen straten weer.
Vanaf 13 oktober 1944 werden ook raketten richting Antwerpen gelanceerd.
Vanaf 13 oktober 1944 werden ook raketten richting Antwerpen gelanceerd.

 

 

Op 3 maart 1945 wilde de Britse luchtmacht  in een keer alle in het Haagse Bos opgeslagen V2's vernietigen. Door een fout kwamen de bommen onder andere in de omgeving van het Korte Voorhout terecht. Dit is de Nieuwe Uitleg.
Op 3 maart 1945 wilde de Britse luchtmacht in een keer alle in het Haagse Bos opgeslagen V2's vernietigen. Door een fout kwamen de bommen onder andere in de omgeving van het Korte Voorhout terecht. Dit is de Nieuwe Uitleg.

 

.

Ga naar boven